على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

642

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

انقياد و سركشى . بلواز ( belv z ) و ( balv z ) و بلوازه ( balvaze ) ا . پ . سر تير پوشش خانه كه از ديوار بيرون آمده باشد . بلواژه ( balv je ) ا . پ . شيشه و آبگينه . بلوايه ( balv ye ) ا . پ . پرستوك و خطاف . بلوة ( belvat ) ا . ع . آزمايش و سختى . و دريافت چيزى و كشف آن . بلوتك ( bolutak ) ا . پ . ظرفى كه بدان شراب خورند . بلوج ( boluj ) م . ع . بلج الصبح بلوجا ( از باب نصر ) : روشن گرديد صبح . بلوچ ( boluc ) ا . پ . علامتى كه بر تيزى طاق و ايوان نصب كنند . و تاج خروس . و تلاق و بظر و صفحهء نازكى كه به روى ساقهء عمودى در جائى مرتفع آن را قرار داده و به سهولت گردش مىكند و نشان مىدهد معبر باد را . بلوچ ( boluc ) و ( bolovc ) ج ا خ . پ . طايفه‌اى صحرانشين و وحشى كه در ما بين بمپور و رود سندوس مسكن دارند . بلوچستان ( bolucest n ) ا خ . پ . ملكى از آسيا واقع در جنوب شرقى ايران و داراى كويرهاى لم يزرع و كوهستان . و در اين مملكت عشاير و ايلات وحشى چادرنشينى مسكن دارند كه آنها را بلوچ مىگويند . و قسمت كوچكتر آن مملكت امروز جزو ايران است كه پايتخت آن ايرانشهر است و قسمت بزرگتر آن در تصرف انگليس و پايتخت آن شهر كلات نصيرخانى است ؛ مساحت بلوچستان 350 هزار كيلومتر مربع و جمعيت آن در حدود يك ميليون نفوس است . بلوح ( baluh ) ص . ع . چاهى كه آبش خشك شده باشد . و مرد قاطع رحم . بلوح ( boluh ) م . ع . بلح الرجل بلوحا : ( از باب فتح ) : درمانده گرديد آن مرد . و بلح الثرى : خشك شد ترى آن خاك نمدار . و بلح الماء بلحا : رفت آب و خشك گرديد . و كذلك بلحت الركية . و بلحت خفارته : وافى نشد زينهارى او . بلود ( bolud ) ا . پ . قدمت و كهنگى . بلود ( bolud ) م . ع . مقيد شدن به جائى و لازم گرفتن . و بلد ساختن جائى را ( و الفعل من نصر ) . بلوده ( bolude ) ا . پ . پير و كهن سال . بلور ( belavr ) ا . ع . مر . بلور ( ballur ) بلور ( bolovr ) ا خ . پ . سلسله‌اى از جبال آسياى مركزى واقع ما بين چين و تركستان . بلور ( bolur ) و ( bollur ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آبگينهء صاف و شفاف كه مها نيز گويند . بلور ( ballur ) و ( bellavr ) ا . ع . آبگينهء صاف و شفاف . ج : بلالير . بلور ( bellavr ) ص . ع . مرد فربه دلير . و بزرگ از سلاطين . بلورى ( boluri ) و ( bolluri ) و بلورين ( bolurin ) و ( bollurin ) ص . پ . ساخته شدهء از بلور . بلورين‌اندام ( bolurin - and m ) و بلورين تن ( bolurin - tan ) ص . پ . آنكه اندام و يا تن آن مانند بلور صاف و شفاف باشد . بلورين‌ساق ( bolurin - s q ) و بلورين‌سرين ( bolurin - sorin ) ص . پ . كسى كه ساق و سرين وى سپيد و صاف مانند بلور باشد . بلوز ( baluz ) ا . پ . سفرهء بزرگ . بلوس ( balus ) ا . پ . فريب و خدعه . و تملق . و فروتنى و خضوع . بلوس ( balus ) و ( bolus ) ص . پ . فريب‌دهنده و تملق‌كننده . بلوس ( bolus ) ا . پ . - مأخوذ از لاطينى نام يك نفر از كشيشان نصارى . بلوس ( balus ) ا . ع . طعام اندك يق ما ذقت علوسا و لا بلوسا . بلوسطيون ( balustiun ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - گلنار . بلوط ( ballut ) ا . ع . درختى كه از پوست آن پوست پيرايند و تازيان در قديم از ميوهء آن غذا مىكردند يكى : بلوطة ( ballutat ) . و دندانهء كليد . و انقطع بلوطى : منقطع شد حركت من . يا شكسته شد دل من يا پشت من . و بلوط الارض : گياهى كه برگ آن بكاسنى ماند . بلوط ( balut ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ميوهء درختى جنگلى و قشنگ . و در لرستان و كردستان فراوان و در سالهاى سختى و قحطى لرها و كردها از آن تغذيه مىكنند . و چوب اين درخت سخت و صلب و متكاثف و بدون فساد مدتى در آب محفوظ مىماند و از اين جهت است كه كشتيها را با آن مىسازند و بهترين چوبهائى است كه در سوزاندن در بخارى و گرم كردن اطاقها به كار مىرود . و پوست اين درخت را در دباغت و پيراستن پوستها استعمال مىنمايند و ميوهء آن كه بلوط باشد در تغذيهء خوك و بوقلمون معمول مردم فرنگ است . بلوطة ( ballutat ) ا . ع . واحد بلوط يعنى يكدانهء بلوط . بلوع ( balu ' ) ص . ع . قدر بلوع : ديگ فراخ شكم . بلوعة ( ballu'at ) ا . ع . بالوعه و چاه سر تنگ در خانه كه آب باران و جز آن در آن جمع شود . و جاى دست و رو شستن . ج : بلاليع . بلوغ ( boluq ) ا . ع . رسيدگى .